Zdrowie

Od cukrzycy do oddychania pełną piersią – nowa rola leków GLP-1

By admin / 27 października, 2026

Leki działające na układ GLP-1 kojarzą się przede wszystkim z leczeniem cukrzycy typu 2 i otyłości. Ich możliwa rola sięga jednak dalej: w badaniach u osób z otyłością i obturacyjnym bezdechem sennym tirzepatyd wyraźnie zmniejszył liczbę przerw i spłyceń oddechu podczas snu. Nie oznacza to, że każdy lek GLP-1 poprawia oddychanie ani że farmakoterapia zastępuje rozpoznanie i leczenie bezdechu. Pokazuje natomiast, jak leczenie otyłości może wpływać na problem, który często z nią współwystępuje.

Dlaczego leki GLP-1 przestały być kojarzone tylko z cukrzycą?

GLP-1 to hormon uczestniczący w regulacji stężenia glukozy we krwi i odczuwania sytości. Leki oddziałujące na ten układ pomagają kontrolować glikemię, a część z nich jest stosowana również w leczeniu otyłości. Te dwa zastosowania są ze sobą powiązane, ale nie tożsame: osoba leczona z powodu otyłości nie musi mieć cukrzycy typu 2.

Otyłość może współwystępować z nadciśnieniem, cukrzycą typu 2 i zaburzeniami oddychania podczas snu. Dlatego przy ocenie leczenia istotne jest nie tylko to, czy spada masa ciała, lecz także to, co dzieje się z chorobami towarzyszącymi. W przypadku oddychania najwięcej konkretnych danych z przedstawionych badań dotyczy obturacyjnego bezdechu sennego, a nie chorób płuc jako całości.

Skala problemu pomaga zrozumieć zainteresowanie takim kierunkiem badań. Według prognoz przytoczonych przez NFZ w 2035 r. otyłość może dotyczyć ponad 35% dorosłych mężczyzn i ponad 25% dorosłych kobiet w Polsce. To prognoza, nie aktualny odsetek osób chorujących. NFZ oszacował również koszty wybranych następstw otyłości — wśród nich cukrzycy typu 2, nadciśnienia i bezdechu sennego — na 3,8 mld zł. Kwota odnosi się do konsekwencji zdrowotnych otyłości, nie do kosztów terapii lekami GLP-1.

Co otyłość ma wspólnego z oddychaniem podczas snu?

W obturacyjnym bezdechu sennym dochodzi do nawracającego zwężania lub zamykania górnych dróg oddechowych w czasie snu. Powoduje to przerwy w oddychaniu albo wyraźne spłycenie oddechu. Sen może być przez to przerywany, a w ciągu dnia pojawia się senność lub trudność z koncentracją. Charakterystycznymi sygnałami są także głośne chrapanie i przerwy w oddychaniu zauważone przez osobę śpiącą obok.

Nadmierna masa ciała może sprzyjać zwężaniu dróg oddechowych, dlatego otyłość jest istotnym czynnikiem związanym z bezdechem. Zależność nie jest jednak prosta: nie każda osoba z otyłością ma bezdech, a bezdech może występować również u osób bez otyłości. Ani wynik ważenia, ani samo chrapanie nie wystarczają do rozpoznania choroby.

Do oceny nasilenia bezdechu używa się między innymi wskaźnika AHI. Oznacza on liczbę epizodów bezdechu i spłycenia oddechu przypadających na godzinę snu. Spadek AHI mówi więc, że takie epizody występują rzadziej. Nie opisuje jednak samodzielnie całego przebiegu choroby ani tego, jak dana osoba czuje się po przebudzeniu i w ciągu dnia.

Co wykazały badania nad tirzepatydem?

Najważniejsze dane dotyczą dwóch 52-tygodniowych badań SURMOUNT-OSA. Uczestniczyły w nich osoby z otyłością oraz umiarkowanym lub ciężkim obturacyjnym bezdechem sennym. Badano tirzepatyd — lek działający na receptory dwóch hormonów, GIP i GLP-1. To ważne rozróżnienie: tirzepatyd nie jest tym samym co grupa leków pobudzających wyłącznie receptor GLP-1.

W pierwszym badaniu AHI zmniejszył się średnio o 25,3 zdarzenia na godzinę u osób otrzymujących tirzepatyd, a w grupie placebo o 5,3. W drugim spadki wyniosły odpowiednio 29,3 oraz 5,5 zdarzenia na godzinę. Różnica między leczeniem a placebo wyniosła zatem 20,0 zdarzeń na godzinę w pierwszym badaniu i 23,8 w drugim. Względem wartości wyjściowej AHI w grupach otrzymujących lek spadł o około 47,7% i 56,2%.

Zmiana wskaźnika nie była jedynym obserwowanym wynikiem. W analizie badań 42,2% osób otrzymujących tirzepatyd w jednym badaniu i 50,2% w drugim osiągnęło stan określony jako brak bezdechu albo łagodny bezdech bez nadmiernej senności dziennej. Nie oznacza to jednak, że bezdech ustąpił u wszystkich tych osób. Część nadal miała łagodną postać choroby.

Równolegle zmieniała się masa ciała. W jednym z badań po 52 tygodniach osoby przyjmujące tirzepatyd straciły średnio 18,1% wyjściowej masy ciała, podczas gdy w grupie placebo było to 1,3%. To istotny kontekst dla poprawy oddychania: duża redukcja masy ciała współwystępowała ze spadkiem nasilenia bezdechu. Na podstawie tych danych nie należy jednak sprowadzać całego wyniku do jednego mechanizmu ani oczekiwać identycznego efektu u każdej leczonej osoby.

Czy poprawa w badaniu oznacza koniec terapii bezdechu?

Nie. Badania SURMOUNT-OSA obejmowały zarówno osoby korzystające z terapii dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych, określanej jako PAP, jak i osoby, które z niej nie korzystały. Jedną z jej form jest CPAP — metoda pomagająca utrzymać drożność dróg oddechowych podczas snu. Wyniki dotyczące tirzepatydu nie są powodem, by samodzielnie odstawiać takie leczenie.

Leczenie otyłości i leczenie bezdechu mogą się uzupełniać, ale odpowiadają na różne potrzeby. PAP wspiera oddychanie podczas snu wtedy, gdy jest stosowane. Farmakoterapia otyłości może z czasem zmienić czynniki wpływające na nasilenie bezdechu. O tym, czy i kiedy zmienić dotychczasowe postępowanie, powinien decydować lekarz na podstawie stanu pacjenta i oceny efektów leczenia, a nie wyłącznie odczytu z wagi.

Istotne jest również to, kogo obejmowały badania. Były to osoby z otyłością i rozpoznanym umiarkowanym lub ciężkim bezdechem sennym. Wyników nie można automatycznie przenosić na każdą osobę z chrapaniem, nadwagą czy cukrzycą. Hasło „oddychanie pełną piersią” nie oznacza też, że leki oddziałujące na GLP-1 są uniwersalnym sposobem leczenia duszności lub chorób płuc.

Korzyści poza kontrolą glukozy: czego dotyczą dane dla całej grupy leków?

Badania nad bezdechem dotyczą konkretnego leku i określonej grupy pacjentów. Osobnym zagadnieniem są wyniki dotyczące agonistów receptora GLP-1 jako grupy. W metaanalizie badań u osób z cukrzycą typu 2 ich stosowanie wiązało się z 14% niższym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, 12% niższą śmiertelnością ogólną oraz 21% niższym ryzykiem złożonego punktu dotyczącego nerek.

Są to wyniki zbiorcze, które opisują efekt zaobserwowany w badanych populacjach. Nie mówią, że każda osoba uzyska taką samą korzyść, ani nie dowodzą, że wszystkie leki działające na układ GLP-1 mają identyczne działanie w każdym wskazaniu. Nie należy też używać tych danych jako dowodu, że cała grupa leków leczy bezdech senny. W przypadku oddychania podczas snu mocny wynik z przytoczonych badań dotyczy tirzepatydu.

Takie rozdzielenie wyników ma praktyczne znaczenie. Gdy lekarz i pacjent rozważają leczenie, liczą się konkretne rozpoznania: czy występuje cukrzyca typu 2, czy rozpoznano otyłość, czy potwierdzono bezdech senny oraz jakie inne choroby wymagają uwzględnienia. Sama przynależność leku do popularnie omawianej grupy nie wystarcza, by przewidzieć jego efekt u danej osoby.

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem o śnie i leczeniu?

Jeśli głośno chrapiesz, ktoś zauważa u ciebie przerwy w oddychaniu podczas snu albo często odczuwasz senność w dzień, warto zapytać lekarza o diagnostykę bezdechu, w tym o badanie snu. Pierwszym krokiem jest ustalenie przyczyny objawów, a nie samodzielny wybór leku na podstawie doniesień o jego działaniu.

Podczas wizyty dobrze omówić jednocześnie masę ciała, ewentualną cukrzycę i jakość snu. Problemy te mogą się nakładać, lecz każdy wymaga osobnej oceny. Przydatna będzie lista przyjmowanych leków oraz rozpoznanych chorób: ułatwi rozmowę o tym, czy dana terapia jest odpowiednia i jak obserwować jej efekty.

Jeżeli korzystasz już z CPAP lub innej zaleconej metody leczenia bezdechu, nie zmieniaj jej samodzielnie po rozpoczęciu leczenia otyłości, nawet jeśli masa ciała spada i samopoczucie się poprawia. Poprawa odczuwana w ciągu dnia jest ważna, ale nie zastępuje oceny oddychania podczas snu. To ona pozwala sprawdzić, czy bezdech rzeczywiście stał się mniej nasilony i czy dotychczasowy plan leczenia nadal odpowiada twoim potrzebom.

Przeczytaj również:

You may also like