Przetargi publiczne jako stabilne źródło zleceń dla firm prywatnych

Przetargi publiczne mogą być dla firm prywatnych powtarzalnym źródłem zleceń, ponieważ instytucje publiczne regularnie kupują usługi, dostawy i roboty budowlane. Nie oznacza to jednak stałego przychodu dla każdego wykonawcy. O tym, czy zamówienia publiczne staną się stabilnym kanałem sprzedaży, decydują między innymi popyt w danej branży, konkurencja oraz zdolność firmy do przygotowania ofert i terminowej realizacji umów.

Jak duży jest rynek zamówień publicznych?

Według danych Urzędu Zamówień Publicznych całkowita wartość polskiego rynku zamówień publicznych wyniosła w 2024 r. około 587 mld zł, co odpowiadało 13,9% PKB. Ta kwota obejmuje również zakupy dokonywane z wyłączeniem obowiązku stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp). Nie należy więc traktować jej jako wartości samych przetargów prowadzonych na podstawie tej ustawy.

Zamówienia udzielone w 2024 r. z zastosowaniem Pzp miały wartość około 330,4 mld zł, czyli stanowiły mniej więcej 56% całego rynku. Rok wcześniej ich wartość wyniosła 279,8 mld zł. Wzrost pokazuje skalę wydatków objętych ustawą w tamtym okresie, ale nie przesądza, że podobne tempo utrzyma się w kolejnych latach.

Dla prywatnej firmy ważniejsza od wartości całego rynku jest odpowiedź na węższe pytanie: jak często zamawiający szukają dokładnie tego, co może ona dostarczyć? Dostawca wyposażenia placówek edukacyjnych, firma świadcząca usługi transportowe i wykonawca robót budowlanych działają na różnych fragmentach rynku. Każdy z nich powinien ocenić liczbę odpowiednich postępowań, ich zakres oraz wymagania stawiane wykonawcom.

Dlaczego przetargi mogą zwiększać przewidywalność zleceń?

Instytucje publiczne mają powtarzające się potrzeby: utrzymują budynki i infrastrukturę, kupują materiały, zamawiają usługi oraz realizują inwestycje. Dzięki temu firma nie musi opierać sprzedaży wyłącznie na klientach prywatnych. Może obserwować ogłoszenia z wybranej kategorii i uwzględniać planowane postępowania w pracy handlowej.

Przewidywalność ma jednak granice. Poprzednie zamówienie nie oznacza, że następne zostanie ogłoszone w tym samym terminie, z identycznym zakresem lub budżetem. W każdym postępowaniu trzeba też ponownie spełnić warunki udziału i złożyć konkurencyjną ofertę. Regularność zakupów zamawiającego nie jest gwarancją regularnych wygranych wykonawcy.

Dlatego rozsądniej traktować przetargi jako jeden z kanałów pozyskiwania klientów, a nie automatyczny zamiennik całej dotychczasowej sprzedaży. Takie podejście ułatwia planowanie pracy, zwłaszcza gdy między złożeniem oferty a rozpoczęciem realizacji zamówienia występuje przerwa albo postępowanie nie kończy się wyborem danej firmy.

Czy małe i średnie firmy mają szansę wygrać?

Dane UZP wskazują, że sektor MŚP aktywnie uczestniczy w polskich zamówieniach publicznych. W 2024 r. od małych i średnich przedsiębiorstw pochodziło około 56% składanych ofert. To miara udziału w postępowaniach, a nie odsetek wygranych.

W postępowaniach o wartości poniżej progów unijnych oferty MŚP uznano za najkorzystniejsze w około 67% zamówień. Przypadło im około 78% wartości zamówień z tej części rynku. Te wyniki pokazują, że mniejsze postępowania mogą być realną szansą dla MŚP, ale nie pozwalają przewidzieć szans konkretnej firmy ani przenieść tych samych proporcji na cały rynek.

Podobne rozróżnienie między liczbą a wartością kontraktów widać w danych unijnych. Według Komisji Europejskiej w latach 2017–2024 MŚP zdobyły 71% kontraktów publikowanych w unijnym serwisie TED, lecz odpowiadały one za 55% ich wartości. Mniejsze firmy wygrywają więc znaczną część postępowań, ale ich udział w wartości zamówień jest niższy. Przy ocenie własnych możliwości warto patrzeć nie tylko na to, kto wygrywa, lecz także na wielkość i zakres wygrywanych kontraktów.

Od jakich zamówień warto zacząć?

Dobrym punktem wyjścia są postępowania bliskie dotychczasowej specjalizacji firmy. Jeśli wykonawca ma doświadczenie w obsłudze obiektów, łatwiej mu oszacować koszty i potrzebny personel dla podobnego zamówienia niż dla usługi spoza swojej działalności. Bliskość miejsca realizacji może z kolei ograniczyć koszty dojazdów i ułatwić nadzór nad pracą. Nie zastępuje to jednak sprawdzenia warunków konkretnego postępowania.

Warto zwrócić uwagę na zamówienia podzielone na części. Firma może wtedy rozważyć ofertę na zakres odpowiadający jej zasobom, zamiast zabiegać o cały duży kontrakt. Analiza Komisji Europejskiej wskazuje, że taki podział sprzyja udziałowi MŚP. Nie oznacza to, że każda część będzie łatwa do zdobycia: osobno trzeba ocenić jej wymagania, termin i opłacalność.

Przy wyborze pierwszych postępowań przydaje się prosta zasada: nie składać oferty tylko dlatego, że zamówienie pasuje do profilu działalności. Trzeba jeszcze ustalić, czy firma ma wymagane doświadczenie, dostępne zasoby oraz środki pozwalające sfinansować wykonanie umowy na określonych w niej zasadach.

Jak ocenić przetarg przed złożeniem oferty?

Analiza ogłoszenia powinna zacząć się od dokumentów zamówienia, w tym opisu przedmiotu zamówienia i warunków udziału. To tam znajdują się informacje potrzebne do oceny, czy firma może wystartować i czego będzie się od niej oczekiwać po wygranej. Sama kwota, jaką można uzyskać, mówi niewiele bez znajomości kosztów oraz ryzyka realizacji.

Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić cztery powiązane kwestie:

  • Zakres i wymagania: co dokładnie trzeba dostarczyć lub wykonać, jakie doświadczenie wykazać i jakie dokumenty złożyć.
  • Terminy i zasoby: kiedy należy wysłać ofertę, rozpocząć pracę i zakończyć poszczególne etapy oraz czy firma ma do tego ludzi i sprzęt.
  • Pełny koszt: ile wyniosą materiały, praca, transport, udział podwykonawców i pozostałe wydatki związane z umową.
  • Warunki umowy: jak będą wyglądały odbiory i płatności, jakie przewidziano obowiązki oraz skutki opóźnień lub niewykonania zamówienia.

Cena, która daje szansę na wygraną, nie zawsze zapewnia zysk. Zbyt niska wycena może obciążyć firmę przez cały okres realizacji, zwłaszcza gdy koszty pojawiają się przed otrzymaniem zapłaty. Z kolei dobrze skalkulowana oferta pozwala świadomie zrezygnować z postępowania, które wygląda atrakcyjnie tylko na podstawie wartości kontraktu.

Istotna jest również zgodność oferty z wymaganiami formalnymi. Wcześniejsze zebranie referencji, potrzebnych oświadczeń i danych do kalkulacji oszczędza czas, ale nie zwalnia z przeczytania dokumentów każdego nowego postępowania. Zakres wymaganych załączników i sposób złożenia oferty trzeba sprawdzić osobno, podobnie jak termin jej wysłania.

Jak zbudować stały proces pozyskiwania zamówień?

Pojedynczy wygrany przetarg jest zleceniem. Dopiero systematyczne wyszukiwanie, selekcja i analiza wyników mogą uczynić z zamówień publicznych przewidywalniejszy kanał sprzedaży. Warto regularnie śledzić ogłoszenia odpowiadające profilowi firmy, zamiast reagować wyłącznie na przypadkowo znalezione postępowania.

Pomocny jest własny rejestr interesujących zamówień: ich zakresu, wymagań, terminów i rezultatów. Pozwala zauważyć, które rodzaje kontraktów pojawiają się ponownie oraz gdzie firma rzeczywiście ma szansę konkurować. Po rozstrzygnięciu postępowania można porównać swoją ofertę z wynikiem i sprawdzić, czy przeszkodą była cena, warunki udziału czy inny element. Poprzednie wyniki są wskazówką do lepszych decyzji, nie gotowym wzorem przyszłej oferty.

Stabilność wymaga też umiaru w przyjmowaniu zobowiązań. Wygranie kontraktu przekraczającego możliwości kadrowe lub finansowe firmy może utrudnić obsługę pozostałych klientów. Przetargi najlepiej wspierają rozwój wtedy, gdy wykonawca wybiera zamówienia zgodne ze swoją specjalizacją, realistycznie liczy koszty i potrafi wykonać umowę bez przeciążania działalności.

Przeczytaj również: